spagosmail

Dobrodošli na moj blog


21.09.2018.

Aktuelni leksikon: Banknote


Marco Polo, venecijanski trgovac izvještavao je 1276. godine o nečem nečuvenom: Kineski car izdaje papire kojima se može plaćati roba. U to vrijeme u Evropi se plaćalo kovanicama. Trgovci su na put kretali sa teškim kovčezima punim takvog novca.
130 godina kasnije Kina je ukinula novčanice. Papirni novac je bio praktičan, ali i zavodljiv: Car ga je mogao uvjek ponovo štampati, kad god mu je zatrebao, a na kraju, takav novac je postao bezvrijedan.
Tek od 18. stoljeća novčanice su uspjele da se probiju kao sredstvo plaćanja. Onda su krenuli inflacija, spekulacije i falsifikovanje. Banknote su tada, mnogo više od kovanica, pokazale da se promet novca zasniva na povjerenju, da novčanica stvarno ima na njoj odštampanu vrijednost, kao i danas, kada se sve važni poslovi odvijaju elektronskim putem. A pošto falsifikovanje slabi povjerenje u gotov novac. Banke žele novčanice sigurne od falsifikovanja.
Evropska centralna banka prdstavila je ovih dana nove novčanice od 100 i 200 eura. Ako se okrenu prema svjetlu, pokaže se u prozirnom prozoru portret Evrope. A tako nešto je teško imitirati.
Usput: novčanice od 500 eura su ukinute zbog toga, jer su često korištene u svrhu pranja novca.
(sdz)

(spagos)
21.09.2018.

Pingvini su totalni egoisti




Biolog Klemens Pütz (57), jedan od najpoznatijih, dugogodišnjih svjetskih istraživača pingvina, napisao je knjigu o ovim životinjama pod naslovom “Nesmrznuti prijatelji. U toj knjizi je opisao neke veoma interesantne detalje iz života ovih ptica koje ne lete, o veoma visokoj stopi razvoda među parovima, ali i o njihovoj sličnosti sa briketima.
Istraživanje pingvina u prvom redu nije za slabiće. Jedna kolonija pingvina ima miris riblje pijace uveče. Krici desetine hiljada parova paraju uši. Osim toga, prilikom istraživanja biolog se mora boriti i protiv njihovih oštrih kljunova kojim se kače za njega. I pored toga, ovaj posao je često zabavan. Kao tinejdžeri, pingvini izgledaju plišane igračke, a kada dobijaju krila, često dobijaju apsurdne napade. Tada okolo trče besciljno, vjerovatno pokušavajući da lete, i sudaraju se sa svima koji im stoje na putu.
Pingvini žive u ekstremnim životnim uslovima. Mogu se tokom vraćanja na stanište zadržati i do 25 hiljada kilometara u vodi, a da se ne popnu na neko kopno. A svaki od njih ima svoju ličnost: oni su totalni egoisti. Postoji jedan mit da su pingvini monogamisti. Međutim, procenat rastave parova se kreće oko 80 posto. A kod kraljevskih pingvina postoji nešto slično kao prostitucija. Plaća se kamenjem, koje pingvinima treba za izgradnju gnijezda.
Pingvini su slatki i bizarni, ali i ugrožena vrsta. A to ide u malo dalju prošlost. Tokom sezone lova na kitove, kitolovci su pingvine koristili za dobijanje masti, ali i za grijanje. Pingvin ima kaloričnu vrijednost u iznosu jednog briketa. Danas većina pingvina strada od zagađenja mora, ribolova i globalnog zagrijavanja. Kao primjer, može se navesti jedno od ostrva Crozet, gdje je nekada živjelo i do pola miliona parova kraljevskih pingvina, danas ih je tamo svega oko 60 hiljada. Od ukupno 18 vrsta pingvina, 10 je ugroženo nestankom.
Oko 50 posto lignji koje se širom Evrope služi kao Calamares, dolazi iz okoline Falklandskih ostrva. Ko jede lignje, uzima hranu direktno ispred pingvina.
Biolog na kraju kaže kako je sa svojim kolegama osnovao dobrotvornu fondaciju Antarctic Research Trust, a donacije pomažu daljem istraživanju. Osim toga, ovaj tim je od sakupljenog novca uspio kupiti pet manjih ostrva u Falklandskom arhipelagu, koja se sada pretvaraju u rezervate prirode.
(spiegel)
Smail Špago
(NovaSloboda.ba)